Ramowa Dyrektywa Wodna

RDW 2000/60/WE została ustanowiona 23 października 2000 roku przez Parlament Europejski i Radę Europy. Jej opracowywanie rozpoczęto już w 1980 roku, kiedy przyjęto ogólne kierunki i wytyczne. Wdrażanie RDW określono jako zadanie wielokierunkowe o znacznym skomplikowaniu dotyczącym bezpośrednio społeczeństwa i różnych sektorów gospodarczych. Wymaga to ścisłej współpracy pomiędzy agendami rządowymi, terenowymi, samorządowymi i daleko idącej współpracy ze społeczeństwem, co jest niezwykle ważnym ogniwem w procesie podejmowania decyzji i będzie miało istotny wpływ na realizację zadań mających na celu osiągnięcie i utrzymanie dobrego stanu ekologicznego we wszystkich krajach wspólnoty.

RDW zawiera 26 artykułów, do jej najistotniejszych postanowień należy zaliczyć mówiące o tym, że:

Woda nie jest produktem handlowym takim jak każdy inny, ale raczej dziedziczonym dobrem, które musi być chronione, bronione i traktowane jako takie.

Celem niniejszej dyrektywy jest ustalenie ram dla działań na rzecz ochrony śródlądowych wód powierzchniowych, wód przejściowych, wód przybrzeżnych oraz wód podziemnych polegających na:

1. Zapobieganiu dalszemu pogarszaniu się ekosystemów wodnych oraz ochronie i poprawie stanu tych ekosystemów wodnych, a także, w odniesieniu do potrzeb wodnych, stanu ekosystemów lądowych i terenów podmokłych bezpośrednio uzależnionych od ekosystemów wodnych;
2. Propagowaniu zrównoważonego korzystania z wody opartego na długoterminowej ochronie dostępnych zasobów wodnych;
3. Dążeniu do większej ochrony i poprawy stanu środowiska wodnego między innymi poprzez szczególne przedsięwzięcia służące stopniowemu ograniczaniu zrzutów, emisji i strat priorytetowych substancji niebezpiecznych oraz zaprzestaniu lub stopniowemu eliminowaniu zrzutów, emisji i strat priorytetowych substancji niebezpiecznych;
4. Zapewnianiu stopniowego ograniczenia zanieczyszczenia wód podziemnych
   i zapobieganiu ich dalszemu zanieczyszczaniu, oraz
5. Dążeniu do zmniejszenia skutków powodzi i suszy, a przez to przyczynianiu się do:
   • zapewnienia odpowiedniego zaopatrzenia w dobrej jakości wodę powierzchniową i podziemną, co jest niezbędne dla zrównoważonego, i sprawiedliwego korzystania z wód,
   • znacznej redukcji zanieczyszczenia wód podziemnych,
   • ochrony wód terytorialnych i morskich,
   • osiągania celów odpowiednich umów międzynarodowych, w tym mających za zadanie ochronę środowiska morskiego i zapobieganie jego zanieczyszczaniu, poprzez wspólnotowe działanie na mocy art. 16 ust. 3, zmierzające do zaprzestania lub stopniowego eliminowania zrzutów, emisji i strat priorytetowych substancji niebezpiecznych, przy uwzględnieniu ostatecznego celu, jakim jest osiągnięcie w środowisku morskim stężeń bliskich wartościom tłowym dla substancji występujących naturalnie i bliskich zeru dla syntetycznych substancji wytworzonych przez człowieka.

Cele środowiskowe Ramowej Dyrektywy Wodnej

Państwa członkowskie uruchamiając programy działań określone w planach gospodarowania wodami w dorzeczu:

dla wód powierzchniowych:

1. Wdrażają działania niezbędne dla zapobieżenia pogarszaniu się stanu wszystkich części wód powierzchniowych, z zastrzeżeniem stosowania ust. 6 i 7 i bez naruszenia ust. 8;
2. Chronią, poprawiają i przywracają stan wszystkich części wód powierzchniowych, z zastrzeżeniem stosowania, w celu osiągnięcia dobrego stanu wód powierzchniowych, przepisów określonych
   w (III), w odniesieniu do sztucznych i silnie zmienionych części wód, najpóźniej w ciągu 15 lat od dnia wejścia w życie niniejszej dyrektywy, zgodnie z przepisami ustanowionymi w załączniku V, z zastrzeżeniem stosowania przedłużeń czasowych ustalonych zgodnie z ust. 4 i stosowania ust. 5, 6 i 7 oraz bez naruszenia postanowień ust. 8;
3. Chronią i poprawiają wszystkie sztuczne i silnie zmienione części wód, w celu osiągnięcia dobrego potencjału ekologicznego
   i dobrego stanu chemicznego wód powierzchniowych najpóźniej w ciągu 15 lat od dnia wejścia w życie niniejszej dyrektywy, zgodnie z przepisami ustanowionymi w załączniku V, z zastrzeżeniem stosowania przedłużeń czasowych ustalonych zgodnie z ust. 4 i stosowania ust. 5, 6 i 7 oraz bez naruszenia postanowień ust. 8;
4. Wdrażają konieczne środki zgodnie z art. 16 ust. 1
   i 8, w celu stopniowego redukowania zanieczyszczenia substancjami priorytetowymi i zaprzestania lub stopniowego eliminowania emisji, odprowadzania i strat priorytetowych substancji niebezpiecznych bez naruszenia stosownych umów międzynarodowych określonych w art. 1 dla zainteresowanych stron;

dla wód podziemnych

1. Wdrażają działania niezbędne dla zapobiegania dopływowi lub ograniczenia dopływu zanieczyszczeń do wód podziemnych
   i zapobiegania pogarszaniu się stanu wszystkich części wód podziemnych, z zastrzeżeniem stosowania ust. 6 i 7 i bez naruszenia postanowień ust. 8 niniejszego artykułu oraz z zastrzeżeniem stosowania art. 11 ust. 3 lit. j);
2. Chronią, poprawiają i przywracają stan wszystkich części wód podziemnych, zapewniają równowagę między poborem a zasilaniem wód podziemnych, w celu osiągnięcia dobrego stanu wód podziemnych najpóźniej w ciągu 15 lat od dnia wejścia w życie niniejszej dyrektywy, zgodnie z przepisami ustanowionymi w załączniku z zastrzeżeniem stosowania przedłużeń czasowych ustalonych zgodnie z ust. 4 i stosowania ust. 5, 6 i 7 bez naruszenia postanowień ust. 8 niniejszego artykułu oraz z zastrzeżeniem stosowania art. 11 ust. 3 lit. j);
3. Wdrażają działania niezbędne dla odwrócenia znaczącego i utrzymującego się rosnącego trendu stężenia każdego zanieczyszczenia powstałego w skutek działalności człowieka w celu stopniowej redukcji zanieczyszczenia wód podziemnych.
4. Działania służące odwróceniu trendu są wdrażane zgodnie z ust. 2, 4 i 5 art. 17, przy uwzględnieniu stosujących się norm wymienionych
   w odpowiednim prawodawstwie wspólnotowym, z zastrzeżeniem stosowania ust. 6 i 7 i bez naruszenia postanowień ust. 8;

dla obszarów chronionych

1. Osiągają zgodność ze wszystkimi normami i celami najpóźniej w ciągu 15 lat od dnia wejścia w życie niniejszej dyrektywy, chyba że ustalono inaczej w prawodawstwie wspólnotowym, w ramach którego zostały ustalone poszczególne obszary chronione.
2. Jeżeli więcej niż jeden z celów określonych na mocy ust. 1 odnosi się do danej części wód, stosuje się cel najbardziej rygorystyczny.
3. Mogą wyznaczyć część wód powierzchniowych jako sztucznie lub silnie zmienioną, gdy:

1. Zmiany charakterystyk hydromorfologicznych tej części wód, konieczne dla osiągnięcia dobrego stanu ekologicznego, miałyby zdecydowanie niekorzystny wpływ na:
   1. środowisko w szerszym znaczeniu;
   2. żeglugę, włączając urządzenia portowe, lub rekreację;
   3. działalność, do celów której woda jest magazynowana, taką jak zaopatrzenie w wodę do picia, wytwarzanie energii elektrycznej lub nawadnianie;
   4. regulację wód, zapobieganie powodzi, odwadnianie ziemi; lub
   5. inną równie ważną działalność człowieka związaną ze zrównoważonym rozwojem;
2. Korzystne cele, którym służą charakterystyki sztucznej lub silnie zmienionej części wód, nie mogą, ze względu na możliwości techniczne czy nieproporcjonalne koszty, być osiągnięte za pomocą innych działań, znacznie korzystniejszych z punktu widzenia środowiska naturalnego.
   Takie przeznaczenie i jego uzasadnienie określa się szczegółowo w planach gospodarowania wodami w dorzeczach wymaganych na mocy art. 13 i przeglądanych co sześć lat.

4. Nieprzekraczalne terminy ustalone na mocy ust. 1 mogą być przedłużone w związku ze stopniowym osiąganiem celów w odniesieniu do części wód, pod warunkiem, że nie zachodzi dalsze pogarszanie się stanu zmienionej części wód.

Rejestr obszarów chronionych

1. Państwa Członkowskie zapewniają utworzenie rejestru lub rejestrów wszystkich obszarów leżących na obszarze dorzecza, uznanych za wymagające szczególnej ochrony w ramach określonego prawodawstwa wspólnotowego, w celu ochrony znajdujących się tam wód powierzchniowych i podziemnych oraz dla zachowania siedlisk i gatunków bezpośrednio uzależnionych od wody. Zapewniają one ukończenie tworzenia takiego rejestru najpóźniej w ciągu czterech lat od dnia wejścia w życie niniejszej dyrektywy.
2. Rejestr lub rejestry dla każdego obszaru dorzecza są na bieżąco poddawane przeglądowi i uaktualniane.

Wody wykorzystywane do poboru wody do picia

1. Państwa Członkowskie wyznaczają w każdym obszarze dorzecza:
   1. wszystkie części wód wykorzystywane do poboru wody przeznaczonej do picia przez ludzi, dostarczające średnio powyżej 10 m³/dobę lub służące więcej niż 50 osobom, oraz
   2. części wód, przeznaczone do takich celów w przyszłości.

Państwa Członkowskie monitorują, zgodnie z załącznikiem V, te części wód, które zgodnie z załącznikiem V dostarczają średnio powyżej 100m3 wody na dobę.

2. Dla każdej części wód wyznaczonej na mocy ust. 1, poza osiągnięciem celów art. 4 zgodnie z wymogami niniejszej dyrektywy dla części wód powierzchniowych, w tym norm jakości ustalonych na poziomie wspólnotowym na mocy art. 16, Państwa Członkowskie zapewniają, że w ramach stosowanego systemu uzdatniania wody oraz zgodnie z prawodawstwem wspólnotowym, uzdatnione wody spełniają wymogi dyrektywy 80/778/EWG zmienionej dyrektywą 98/83/WE.
3. Państwa Członkowskie zapewniają niezbędną ochronę części wód określonych do celu, jakim jest niedopuszczenie do pogorszenia się ich jakości, dla zredukowania poziomu uzdatniania, wymaganego przy produkcji wody do picia. Państwa Członkowskie mogą ustalić strefy ochronne dla tych części wód.

Monitoring stanu wód powierzchniowych, podziemnych oraz obszarów chronionych

1. Państwa Członkowskie zapewniają opracowanie programów monitoringu stanu wód, w celu ustanowienia spójnego i kompleksowego przeglądu stanu wód na każdym obszarze dorzecza:

Plany gospodarowania wodami w dorzeczu

1. Państwa Członkowskie zapewniają opracowanie planów gospodarowania wodami w dorzeczu dla każdego obszaru dorzecza leżącego całkowicie na ich terytorium.
2. W przypadku międzynarodowego obszaru dorzecza leżącego całkowicie na terenie Wspólnoty, Państwa Członkowskie zapewniają koordynację w celu stworzenia jednego planu gospodarowania wodami w dorzeczu. Jeżeli taki plan nie zostanie opracowany, Państwa Członkowskie opracują plany gospodarowania wodami
   w dorzeczach obejmujące przynajmniej te części międzynarodowego obszaru dorzecza, które leżą na ich terytorium, aby osiągnąć cele niniejszej dyrektywy.

Informowanie społeczeństwa i konsultacje

1. Państwa Członkowskie zachęcają wszystkie zainteresowane strony do aktywnego udziału we wdrażaniu niniejszej dyrektywy, w szczególności w opracowywaniu, przeglądzie i uaktualnianiu planów gospodarowania wodami w dorzeczach. Państwa Członkowskie zapewniają, że dla każdego obszaru dorzecza, zostaną opublikowane
   i udostępnione społeczeństwu, również użytkownikom, w celu zgłaszania uwag.
2. Państwa Członkowskie, w celu zapewnienia aktywnego udziału i przeprowadzenia konsultacji, przeznaczają co najmniej sześć miesięcy na składanie pisemnych uwag do tych dokumentów.

Kary

Państwa Członkowskie określają kary, które stosuje się w przypadku naruszenia krajowych przepisów przyjętych zgodnie z niniejszą dyrektywą. Przewidziane kary powinny być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające.

Opracowanie na podstawie: „Wdrażanie Ramowej Dyrektywy wodnej na przykładzie zlewni pilotażowej Górnej Wisły” Józef Stadnicki – Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej Gliwice